W służbie zmysłów, czyli od integracji do ekspresji sensorycznej

Kategorie: Ekspresja sensoryczna, Integracja sensoryczna, Uwolnij ekspresje, Zabawy z dziećmi,

Zmysły są łącznikiem pomiędzy organizmem ludzkim a światem zewnętrznym. To właśnie one umożliwiają odbieranie bodźców ze świata zewnętrznego. Tylko ich prawidłowy rozwójumożliwia odpowiednie funkcjonowanie. Do niwelowania ewentualnych zaburzeń służy stworzona przez J. Ayres metoda integracji sensorycznej, którą wykorzystaliśmy tworząc koncepcję ekspresji sensorycznej.

Rozwój zmysłów zaczyna się w życiu płodowym i trwa po urodzeniu. Zmysły dostarczają dziecku bodźców zewnętrznych i umożliwiają poznanie otaczającego świata. Ich nieprawidłowy rozwój zaburza ten przekaz, a w konsekwencji uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie. Z pomocą przychodzi tutaj metoda integracji sensorycznej.

Kiedy zmysły zawodzą, czyli czym jest integracja sensoryczna

Integracja sensoryczna jest pojęciem powstałym w latach 60. XX wieku. Stworzyła je dr Jean Ayres, pracując naukowo na Uniwersytecie Kalifornijskim. Podłoża dociekań naukowych na ten temat należy szukać w osobistych doświadczeniach badaczki. Jako dziecko doświadczyła bowiem trudności z przyswajaniem wiedzy. Nie przeszkodziły jej one jednak w zdobyciu wyższego wykształcenia i zbadaniu zależności pomiędzy procesem uczenia się a funkcjonowaniem zmysłów.

Integracja sensoryczna jest procesem neurologicznym pozwalającym na odczytywanie otaczającego świata za pomocą zmysłów. Prawidłowe odbieranie bodźców w dużym stopniu uzależnione jest od rozwoju połączeń nerwowych w ciele dziecka. Opiera się ona na kilku podstawowych założeniach:

  1. Neuroplastyczności, czyli zdolności mózgu do zmian i modyfikacji.
  2. Sekwencyjnego rozwoju procesów integracji sensorycznej.
  3. Integralności systemu nerwowego.
  4. Reakcji adaptacyjnych
  5. Wewnętrznego pędu do rozwoju.

Nieprawidłowości w funkcjonowaniu neuroprzekaźników mogą skutkować poczuciem niezadowolenia, zagrożenia, niepokoju lub lęku. Integracja sensoryczna najczęściej kojarzy się z dziećmi z zaburzeniami, takimi jak ASD (spektrum zaburzeń autyzmu), do których należą zespół Aspergera, zespół Hellera, zespół Retta oraz inne całościowe zaburzenia rozwoju. Tymczasem już w latach 70-tych A. Jean Ayres szacowała, że 5-10% dzieci bez zaburzeń rozwojowych również wykazuje problemy z integracją sensoryczną. Według obecnych statystyk problem ten występuje nawet u 30% dzieci1. W związku z tym zachodzi jeszcze większa konieczność przeciwdziałania temu zjawisku poprzez włączenie ekspresji sensorycznej w proces rozwoju.

Proces wykorzystania ekspresji naturalnej, czyli czym jest ekspresja sensoryczna

Ekspresja sensoryczna jest stałym i ukierunkowanym procesem polegającym na wykorzystaniu ekspresji naturalnej do poznawania świata za pomocą zmysłów. Wspomaga prawidłowy rozwój, nie tylko (choć przede wszystkim) dziecka, ale również dorosłych. Pobudza kreatywność oraz ułatwia prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie. Pozwala kontrolować emocje pozytywnie wpływając na zachowanie oraz samoregulację, polepszając tym samym samoocenę. Aby wspierać naturalną ekspresję, wystarczą chęci, plan działania i wytrwałość.

Gorąco zachęcamy do wykorzystania ekspresji sensorycznej w zabawie z dzieckiem.

Odpowiednia zabawa i ćwiczenia wspomagające ekspresję sensoryczną pomagają w:

  • zwiększaniu samodzielności.
  • rozwoju motywacji wewnętrznej.
  • poprawie koncentracji.
  • usprawnieniu komunikacji.
  • nawiązywaniu interakcji.
  • kontrolowaniu poziomu pobudzenia.
  • zwiększeniu poczucia komfortu oraz
  • obniżenia poziomu lęku.

Włączając je na przykładw proces wychowawczy dziecka zyskujemy pewność, że stanie się ono w pełni samodzielne. Zachęcamy rodziców do aktywnej zabawy z dzieckiem, ponieważ to właśnie ona jest dla nich źródłem wiedzy o świecie, relacjach społecznych czy zachowaniach. Jak się okazuje, może również pomóc we właściwym odbiorze bodźców sensorycznych, który jest kluczowy dla prawidłowego rozwoju maluchów.

Let`s play, czyli ekspresja sensoryczna w zabawie

Poniżej przedstawiamy pomysły na zabawy stymulujące ekspresję sensoryczną.

1. Zabawa w granice

Materiały:

kolorowe markery, sznureczki lub włóczka w różnych kolorach, kartka, sztaluga.

Instrukcja:

Kartkę umieszczany na sztaludze lub tablicy (ważne, by była to powierzchnia pionowa, ponieważ wtedy dziecko ćwiczy pozycje nadgarstka i przygotowuje rączkę do pisania), z kolorowych sznureczków układamy różne kształty i przypinamy do sztalugi. Dziecko ma za zadanie dopasować kolor markera do koloru sznurka i odrysować kształt stawiając kropki. Najważniejsze jest zrozumienie pojęcia granica, czemu służy bodziec kinetyczny w postaci sznurka.

Cel:

Kontrola narzędzia do pisania, poprawa percepcji wzrokowej oraz umiejętności wzrokowo-ruchowych.

2. Miasto na rzece

Materiały:

piasek lub mąka, większy pojemnik lub miska, woda w dzbanku.

Instrukcja:

Uczestnik formuje koryto rzeki, którym ma popłynąć woda. Na każdym brzegu możemy tworzyć miasta i bawić się w spływanie statku pomiędzy dwoma brzegami.

Cel:

Praca nad intensywnymi bodźcami dotykowymi, formowanie ​ł​uku dłoni, wzmacnianie kończyn górnych oraz nadgarstka. Koordynacja motoryki małej.

3. Praca na budowie (propozycja dla fanów Boba Budowniczego 🙂 )

Materiały:

pęseta, małe obcęgi, surowe nasiona fasoli, ryż, koraliki, paski kolorowego papieru/ tkanin oraz bawełniane płatki lub kule, zabawkowy samochodzik wywrotka, większy kawałek materiału lub papieru jako miejsce składowania załadunku.

Instrukcja:

załadowanie wywrotki

Cel:

​Ćwiczenie chwytu p​ę​setowego oraz mięśni dłoni (przydatne w nauce pisania), a także siły chwytu, co jest ważne przy wielu czynnościach wykorzystujących motorykę małą. Dzięki wyćwiczonym mięśniom dłoni dzieci staną się bardziej samodzielne. Dodatkowo skupienie uwagi wspomaga umiejętność koncentracji na jednym zadaniu, przy wykonywaniu czynności w określonej kolejności.

Wersja dla zaawansowanych: wyścigi na czas lub rywalizacja pomiędzy uczestnikami.

Dobrej zabawy z elementami Ekspresji Sensorycznej™ 🙂

Szukasz warsztatów, porad czy szkolenia, aby wspomóc rozwój swojego dziecka?

Odwiedź www.sgmkids.com i dowiedz się więcej. Śledź nasze media społecznościowe, słuchaj podcastów i spotkaj się z nami na webinarach, targach czy konferencjach.

Zespół SGM KIDS

Źródła:

​TWORZENIE WIĘZI POPRZEZ INTEGRACJĘ SENSORYCZNĄ / Ellen Yack, Paula Aquilla, Shirley Sutton; przekł. Anna Zbróg, Gdańsk: Harmonia Universalis, 2014.

101 ĆWICZEŃ, GIER I ZABAW: DLA DZIECI Z AUTYZMEM, ZESPOŁEM ASPERGERA I ZABURZENIAMI INTEGRACJI SENSORYCZNEJ / Tara Delaney; przekł. Emilia Skowrońska, Grańsk: Harmonia Universalis, 2016.

DZIECI Z ZABURZENIAMI INTEGRACJI SENSORYCZNEJ: Zaburzenia rozwojowo-sensoryczne oraz edukacyjne występujące w ramach autyzmu, ADHD, trudności szkolnych oraz zaburzeń dwubiegunowych / Polly Godwin Emmons, Liz McKendry Anderson, Warszawa: Wydawnictwo K.E. Liber, 2007.

CO TO JEST INTEGRACJA SENSORYCZNA/ Marta Wiśniewska, https://pstis.pl/pl/html/index.php?v2=block&str=podstrona_terapia

ZABURZENIA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ – CZYM SĄ I JAK JE ROZPOZNAĆ?/ Marta Trzeciak, https://dziecisawazne.pl/zaburzenia-integracji-sensorycznej-czym-sa-i-jak-je-rozpoznac/